Populair

DE MIDDELBARE SCHOOL IS NOOIT VER WEG
Interview met hoogleraar psychologie Mitch Prinstein over zijn boek Populair

Populair zijn staat gelijk aan gelukkig zijn – althans, dat denken we. Maar er bestaan twee vormen van populariteit en die zijn niet allebei even goed voor je. Psycholoog Mitch Prinstein schreef een boek over de duistere kanten van onze hang naar geliefd zijn.

Wie waren de populaire jongens en meiden op school? Zelfs decennia nadat we de schoolbanken hebben verlaten kunnen we hun namen nog moeiteloos opdreunen. En daar is een reden voor. ‘Populariteit is het meest waardevolle ruilmiddel van de jeugd’, zegt hoogleraar Mitch Prinstein in zijn boek Populair. ‘Het blijft ons leven lang van invloed, en vaak op manieren waar we geen idee van hebben.’ En in een maatschappij gedomineerd door sociale media speelt dat sterker dan ooit. Wie in de klas geliefd is, zal dat later in zijn leven vaak ook zijn. En wie als buitenbeetje weggezet werd of vaak conflicten veroorzaakte ziet dit in zijn of haar volwassen leven telkens weer terugkomen.

Populariteit bestaat in verschillende vormen, betoogt Prinstein. De aantrekkelijke jongen met de dure kleren en de goede contacten is vooral populair omdat zijn klasgenoten graag ook zo zouden zijn. Maar hij wordt vaak evenzeer gehaat als benijd. De collega die door haar zonnige humeur en begrip voor anderen door het hele kantoor gewaardeerd wordt, is populair om een heel andere reden. Zij geeft anderen een goed gevoel.
Het is het cruciale verschil tussen status en innemendheid, de twee uiteenlopende vormen van populariteit die centraal staan in Populair. We geloven dat status ons gelukkiger maakt maar dat blijkt een leugen, aldus Prinstein. Roem gebaseerd op status brengt veel negatieve aspecten met zich mee, waaronder depressiviteit, het verlies van echte vrienden en eenzaamheid. Innemende mensen aan de andere kant zijn niet alleen gelukkiger, ze leven ook langer. Het zijn verrassende conclusies uit een boek dat de lezer graag vermaakt en verbaast. Want wie wist nou dat mannen die op 16-jarige leeftijd langer zijn, eenmaal volwassen meer geld verdienen?


Waar komt uw fascinatie met populariteit vandaan?
Het was een onderwerp dat me al bezig hield toen ik zelf opgroeide. Waarom zijn mensen zo verschillend als het gaat om hun positie in een groep? Ik kwam tot de conclusie dat onze ervaringen met leeftijdsgenoten lang niet zo vaak worden besproken als eigenlijk zou moeten. We praten veel over onze ouders maar onze gelijken blijven meestal buiten schot. Mijn kinderen zaten vanaf hun derde maand al in de kinderopvang, wat betekent dat ze feitelijk hun hele leven vaker omringd zijn door leeftijdsgenoten dan door volwassenen. Het is zo’n belangrijk deel van onze ontwikkeling en de ontwikkeling van onze kinderen, maar toch praten we er veel te weinig over.


Wat gebeurt er precies in puberbreinen waardoor adolescenten zo geobsedeerd zijn door populariteit?
Tijdens de adolescentie maakt ons brein een groeispurt door waardoor we ons extra bewust zijn van onze positie in de sociale pikorde. Receptoren in het puberbrein verwerken extra stromen van de hormonen oxytocine, dat de band met leeftijdsgenoten versterkt, en dopamine, dat een geluksgevoel geeft. Gevolg is dat de waardering van klasgenoten als heel belangrijk wordt ervaren. Zo ontstaat een hunkering naar sociale beloning en status die zich vertaalt in de behoefte aan volgers op Twitter en likes op Instagram. De middelbare school wordt zo een emotioneel kruitvat, en de obsessie met populariteit is de lont.


U noemt de twee populairste kids uit uw lagere schoolklas, Doug & Jill. Waarom zijn er maar zo weinig Dougs en Jills in elke klas?
Wisten we dat maar! Feit is dat de meest geliefde kinderen hoogst waarschijnlijk als leiders zullen worden gekozen. Er is iets in hun afkomst, of het nou genetisch of door hun omgeving en opvoeding bepaald is, waardoor ze al meteen een voorsprong hebben op de anderen. Ze zijn aantrekkelijker, wat zelfs onder heel jonge kinderen direct wordt opgepikt. En ze hebben het vermogen ontwikkeld om slim en grappig te zijn, rustig te blijven onder stress en open te staan voor anderen. Als je dat op jonge leeftijd al bezit is het heel gemakkelijk om dat de rest van je leven te behouden.


Het verschil tussen status en innemendheid is de rode draad in uw boek. Wie zijn precies de mensen die actief streven naar status in plaats van naar innemendheid?
Je bedoeld, afgezien van de huidige president van de VS? Het zijn de mensen die tijdens hun volwassenwording geleerd hebben dat status ze in elk geval op korte termijn beloont. Mensen die agressief zijn en van nature veel aandacht krijgen denken dat dit de enige manier is om met anderen om te gaan. Ze gaan relaties aan die er eerder voor zorgen dat hun ego’s gestreeld worden dan dat ze echt een connectie met anderen maken. Dat is zorgelijk, want onderzoek wijst uit dat ze vaak ongelukkig eindigen, met onbevredigende huwelijken en weinig echte vriendschappen. Maar ze hebben zichzelf wijsgemaakt dat status zaligmakend is en zitten daarin gevangen.


Een naam die vaak valt in uw boek is die van onderzoeker John Coie. Waarom is zijn onderzoek, dat in de jaren tachtig plaatsvond, nog steeds zo relevant?
Coie deed in de VS onderzoek onder lagere scholieren, die hij simpele vragen stelde als ‘Wie vind jij aardig in de klas, en wie niet?’ Op basis van de resultaten kon hij de scholieren in vijf zogenaamde sociometrische categorieën indelen: geaccepteerd, gemiddeld, genegeerd, controversieel en afgewezen. Wat Coie vervolgens ontdekte was dat deze groepen heel stabiel bleven als je de scholieren in andere samenstellingen bijeenbracht. Oftewel: eenmaal geaccepteerd of afgewezen, altijd geaccepteerd of afgewezen. Ik heb hetzelfde experiment met driejarigen uitgevoerd en kwam tot dezelfde conclusies.


Een heel deprimerende gedachte: ontsnapt echt niemand aan dat stempel dat we zo jong opgedrukt krijgen?
‘Genegeerd’ is de minst stabiele groep van de vijf omdat deze mensen zich het beste kunnen aanpassen. Zodra je ze in een andere setting plaatst is zeker de helft in staat om zich daar alsnog prettig in te voelen, en te worden geaccepteerd. De andere helft zal worden afgewezen. Het lijkt erop dat afgewezen mensen de meeste problemen krijgen in hun leven. Zij worden dan ook het vaakst bestudeerd in de psychologie. Een Nederlandse onderzoeker heeft afgewezen kinderen onderverdeeld in twee groepen: agressief afgewezen en teruggetrokken afgewezen. Het is die eerste groep die jaren later tegen de meeste problemen oploopt. Het zijn ook de mensen die meestal op de lange duur afgewezen blijven.


U gaat ook in op de invloed van populariteit op onze gezondheid.
Klopt, maar dan heb ik het wel over de ‘gezonde’ vorm van populariteit: innemendheid. Mensen denken als kuddedieren en maken elkaar gek in de kudde. Tegelijk vinden we er bescherming en rust. Impopulariteit leidt ertoe dat we uit de kudde verstoten wordt. We worden we eenzaam, ziek en gaan zelfs aantoonbaar eerder dood. Dat komt omdat tijdens de interactie met anderen cortisol wordt aangemaakt, en dit is een hormoon dat voor extra bloed- en zuurstoftoevoer zorgt.
Ik heb hier samen met een van mijn postdoctorale studenten onderzoek naar gedaan. Wij maten de hoeveelheid cortisol in het speeksel van pubermeisjes die we aan enige stress hadden blootgesteld. Hoe impopulairder ze waren, hoe minder goed hun cortisolresponssysteem werkte.


U noemde al even Donald Trump, kunt u wat andere politici indelen in Coies categorieën?
Bill Clinton valt in de categorie ‘geaccepteerd’, hij gaf mensen de indruk dat er naar ze geluisterd werd en voor ze gezorgd werd, en met zijn charisma wist hij zowel mannen als vrouwen voor zich in te nemen. Zowel Hillary Clinton als Donald Trump zijn ‘controversieel’. Ze zijn enorm bekend maar worden in even grote mate gehaat als gewaardeerd. Statuszoekers vinden het heel belangrijk om dominant en agressief over te komen ten koste van anderen, en dat karakteriseert de huidige president. Richard Nixon? Ik was er nog niet tijdens zijn presidentschap dus weet niet hoe hij voorafgaande aan zijn grote schandaal overkwam, maar afgaande op de geschiedenisboeken denk ik dat hij ‘afgewezen’ was.


U geeft onder meer CNN de schuld van de huidige hang naar faam en volgers.
Lang zagen we beroemdheden als mensen behorend tot een club waar wij geen lid van konden worden, hoe hard we ons best ook deden. Totdat gewone burgers via tv-zenders als CNN hun ‘fifteen minutes of fame’ kregen, dat was echt een doorbraak. Plotseling geloofden mensen dat roem en status voor iedereen weggelegd was en dat leidde tot allerlei nieuwe ontwikkelingen als reality-tv en sociale media. Dankzij Twitter en Facebook meent nu iedereen recht te hebben op zijn of haar eigen stukje roem en status. En er is nog een gevaarlijke ontwikkeling. We geven een belachelijke hoeveelheid macht aan mensen met een hoge status, iets wat je ook bij andere zoogdieren ziet. We hechten meer waarde aan de ongefundeerde opinies van beroemdheden als Tom Cruise en Jenny McCarthy dan aan wetenschappelijk bewezen uitkomsten.


Uw boek is geen zelfhulpgids maar er staan wel nuttige adviezen in, onder meer over opvoeden.
Ouders zouden hun kinderen duidelijk moeten maken hoe belangrijk het is om rekening te houden met de gevoelens van anderen. Ze moeten inzien dat andere kinderen een goed gevoel over zichzelf moeten krijgen, dat ze zich welkom voelen. In Amerika maakt momenteel een mooie uitdrukking opgang, ‘filling other people’s buckets.’ Als je iets gemeens tegen kinderen zegt, laat je hun emmers leeglopen. Zeg je iets aardigs dan vul je juist hun emmers. En als je de emmers van anderen vult, vul je tegelijk je eigen. Dat is belangrijker dan aan je kinderen te vragen of ze wel de meeste vrienden op school hebben, of vragen of andere kinderen op ze willen lijken.


Weetjes:
Mitch Prinstein studeerde klinische jeugdpsychologie en bekleedt een leerstoel psychologie en neurowetenschappen aan de Chapel Hill universiteit, North Carolina.

Toen Mitch in 2001 zijn eerste college over populariteit onder kinderen gaf was de opkomst zo groot dat hij dacht dat de universiteit een ontruimingsoefening hield.

Prinstein beschrijft ook een eigen trauma: hoe hij als tiener door klasgenoten op de avond van Prom Night werd opgesloten zodat hij niet naar het schoolfeest kon.

Als onderdeel van een uitwisselingsprogramma met de Radboud Universiteit van Nijmegen werkte hij op de afdeling gedragswetenschappen van de psychologiefaculteit.

Hij heeft niet kunnen ontdekken of Nederlandse studenten zich wezenlijk anders gedroegen dan Amerikaanse. Er was eigenlijk maar één verschil: Hollanders zijn langer.

Als meest gehoorde reactie op zijn boek vertelt Prinstein dat lezers vooral aangeven heel bang te zijn voor de invloed van sociale media op het welzijn van hun kinderen.


Info:
Populair: de kracht van innemendheid in een wereld geobsedeerd door status
270 pagina’s, uitgeverij De Arbeiderspers